15th-25th April 1521

[Magellan cures a sick elder, which leads to the burning of native idols.]

[Juana, wife of Humabon, is charmed by the image of the Santo Niño, which Magellan later presents to her as a gift.]

El comandante bajaba a tierra todos los días para oír misa, a la cual concurrían también muchos de los nuevos cristianos, a quienes se hacía una especie de catecismo y se les explicaban algunas de las verdades de nuestra religión.

Un día vino también a misa la reina, rodeada de toda su pompa, precedida por tres jóvenes que llevaban en las manos tres de sus sombreros: vestía un traje blanco y negro y un gran velo de seda con listas de oro que le cubría la cabeza y los hombros; la acompañaban varias mujeres, cuyas cabezas se veían adornadas con un pequeño velo debajo del sombrero: todo el resto de sus cuerpos y aun sus pies estaban desnudos, usando sólo un pequeño taparrabo de tela de palmera para cubrir sus partes naturales. Los cabellos los llevaban esparcidos. La reina, después de haber hecho la reverencia al altar, se sentó sobre un cojín de seda bordado, habiéndola el comandante rociado, tanto a ella como a las mujeres de su séquito, con agua de rosas almizclada, olor que agrada muchísimo a las mujeres de este país.

A fin de que el rey fuese más respetado y mejor obedecido de lo que era, el comandante hizo que un día viniese a misa vestido con su traje de seda, disponiendo que fuesen también sus dos hermanos, llamado el uno Bondora, que era el padre del príncipe, y el otro Cadaro, con otros varios jefes, llamados Simiut, Sibuaya, Sisacay, etc., a quienes exigió juramento de obedecer al rey, después de lo cual todos le besaron la mano.

A continuación el comandante hizo jurar al rey de Zubu que estaría sometido y sería fiel al rey de España, después de lo cual, poniendo su espada delante de la imagen de Nuestra Señora, declaró al rey que habiendo hecho semejante juramento, debía morir antes de faltar a él, y que él mismo estaba presto a perecer mil veces antes que faltar al juramento que había hecho por la imagen de Nuestra Señora, por la vida del Emperador, su señor, y por su propio hábito. Le obsequió en seguida una silla de terciopelo, diciéndole que dondequiera que fuese, la hiciese llevar delante de sí, por uno de sus jefes, indicándole la manera cómo debía conducirse para esto.

Prometióle el rey cumplir exactamente todo lo que acababa de encargarle, y para darle un testimonio de afecto a su persona, le obsequió algunas alhajas, consistentes en dos pendientes de oro bastante grandes, dos brazaletes del mismo metal para los brazos, y otros dos para los pies, todos adornados de pedrerías.

Estos anillos constituyen el más hermoso adorno de los reyes de estos países, que andan siempre desnudos y sin calzado, sin llevar, como lo he dicho ya, más vestido que un pedazo de género que les desciende desde la cintura hasta las rodillas.

El comandante, que había ordenado al rey y a todos los nuevos cristianos que quemasen sus ídolos, lo que todos habían prometido ejecutar, viendo que no solamente los conservaban todavía, sino que aún les ofrecían sacrificios de cosas de comer, según su uso antiguo, se quejó por ello altamente y los reprendió. No trataron de negar el hecho, pero creyeron excusarse diciendo que no hacían esos sacrificios por ellos mismos, sino por un enfermo a quien esperaban que los ídolos devolviesen la salud. El enfermo era el hermano del príncipe, considerado como el hombre de más juicio y más valiente de la isla; hallándose tan enfermo que hacía cuatro días que había perdido ya el uso de la palabra.

Habiendo oído esto el comandante y animado de santo celo, dijo que si tenían verdadera fe en Jesucristo, quemasen todos sus ídolos e hiciesen bautizar al enfermo; añadiendo que estaba tan convencido de lo que decía, que consentía en perder su cabeza si lo que prometía no se verificaba en el acto. Habiendo asegurado el rey que asentía a todo, hicimos entonces, con la mayor pompa que nos fue posible, una procesión desde el sitio en que nos hallábamos hasta la casa del enfermo, a quien encontramos efectivamente en un estado tan lastimoso que ni siquiera podía hablar ni moverse. Bautizámosle junto con dos de sus mujeres y diez hijos, y preguntándole en seguida el comandante cómo se hallaba, respondió repentinamente que, gracias a Nuestro Señor, se sentía bien. Fuimos todos testigos presenciales de este milagro. El capitán especialmente tributó gracias a Dios. Propinó al príncipe una bebida refrescante y continuó enviándosela todos los días hasta que quedó completamente restablecido, remitiéndole al mismo tiempo un colchón, sábanas, una frazada amarilla de lana y una almohada.

Al quinto día, el enfermo, perfectamente sano, se levantó. Su primer cuidado fue hacer quemar delante del rey y a presencia de todo el pueblo, un ídolo que estaba en gran veneración y que guardaban cuidadosamente en su casa algunas viejas. Quiso también derribar varios templos situados a la orilla del mar, donde el pueblo se reunía para comer la carne consagrada a los ídolos. T odos los habitantes aplaudieron estos hechos, proponiéndose ir a destruir todos los ídolos, aun los que estaban en la casa del rey, gritando al mismo tiempo: « ¡Viva Castilla! » en honor del rey de España.

Los ídolos de esta nación son de palo, cóncavos o huecos por detrás; tienen abiertos los brazos y las piernas y los pies vueltos hacia arriba, y un rostro grande, con cuatro dientes muy gruesos, parecidos a los de jabalí. Generalmente son todos pintados.

Y ya que acabo de hablar de ídolos, contaré a V. S. algunas de sus ceremonias supersticiosas, una de las cuales es la bendición del cerdo. Comienzan estas ceremonias por hacer sonar enormes timbales; traen en seguida tres grandes platos, dos de los cuales llenan con pescado asado y con dulces de arroz y mijo cocido, envuelto en hojas, y en el otro se ven géneros de tela de Cambaya y dos bandas de tela de palmera. Extienden en el suelo una de estas sábanas de tela y entonces se acercan dos viejas que traen en la mano, cada una, una gran trompeta de caña. Colocándose sobre la sábana, hacen una salutación al sol, y se envuelven con los otros géneros que están en el plato. Una de las dos viejas se cubre la cabeza con un pañuelo que ata sobre su frente, de manera que forma dos cuernos, y cogiendo en las manos otro pañuelo, baila y toca al mismo tiempo la trompeta, invocando de cuando en cuando al sol. La otra vieja toma una de las bandas de tela de palmera, baila y toca igualmente su trompeta, y volviéndose hacia el sol, le dirige algunas palabras. La otra coge entonces la otra banda de tela de palmera, arroja el pañuelo que tenía en la mano, y ambas tocan juntas sus trompetas, bailando durante largo espacio alrededor del cerdo, que permanece atado y tendido en tierra. Durante este tiempo, la primera habla al sol con una voz ronca, en tanto que la otra le responde. Después de esto se ofrece un vaso de vino a la primera, que lo toma, sin cesar de bailar y de dirigirse al sol. Se lo acerca cuatro o cinco veces a la boca, fingiendo que quiere beber, pero el líquido lo desparrama sobre el corazón del cerdo. Devuelve en seguida la taza y entonces le pasan una lanza, que agita, siempre bailando y hablando, y la endereza varias veces contra el corazón del cerdo, al que al fin atraviesa de parte a parte, con un golpe rápido y bien dirigido. Tan luego como retira la lanza de la herida, cierran ésta y la curan con hierbas medicinales. Durante todas estas ceremonias permanece alumbrada una antorcha, que la vieja que ha herido al cerdo coge y mete en su propia boca para apagarla. La otra vieja humedece el extremo de su trompeta en la sangre del cerdo, con la cual va tocando y ensangrentando la frente de los asistentes, comenzando por su marido; pero no se dirigió a nosotros. Concluido esto, las dos viejas se desvisten, comen de lo que se había traído en los dos platos primeros, invitando a que coman con ellas a las mujeres y no a los hombres. Se depila en seguida al cerdo al fuego, sin que jamás coman de este animal antes de que haya sido purificado de esta manera. Sólo las viejas pueden practicar dicha ceremonia.

A la muerte de uno de sus jefes, se verifican también ceremonias extrañas, según yo mismo he podido ver. Las mujeres más respetadas del lugar se dirigen a la casa del muerto, en medio de la cual está colocado el cadáver, dentro de una caja, alrededor de la cual tienden cuerdas para formar una especie de recinto. Y atan a estas cuerdas ramas de árboles, y en medio de estas ramas, se cuelgan telas de algodón, en forma de pabellón, bajo las cuales toman asiento las mujeres de que acabo de hablar, cubiertas con un trapo blanco, y teniendo cada una una sirvienta a su lado que las refresque con un abanico de palmera. Las demás mujeres están sentadas alrededor de la pieza con un aire triste, y una de ellas con un cuchillo corta poco a poco los cabellos del muerto. Otra que ha sido la esposa principal (porque aunque un hombre pueda tener tantas mujeres como le plazca, una sola es la principal) se tiende sobre él de tal manera que tiene su boca, sus manos y sus pies, sobre la boca, las manos y los pies del muerto. En tanto que la primera corta los cabellos, ésta llora, cantando cuando se detiene la primera. Por todo el ámbito de la pieza se ven vasos de porcelana con fuego, en los cuales, de tiempo en tiempo, echan mirra, estoraque y benjuí, que esparcen una fragancia muy agradable. Esta ceremonia se continúa durante cinco o seis días, en los cuales no se saca el cadáver de la casa, por lo cual creo que tienen cuidado de embalsamarlo para que no se corrompa. Al fin se le entierra en el mismo cajón, que cierran con clavijas de madera, colocándolo en el cementerio, que es un local cerrado con tablas.

Se nos aseguró que diariamente un pájaro negro, del tamaño de un cuervo, venía durante la noche a posarse sobre las casas, infundiendo con sus gritos miedo a los perros, que se ponían a aullar todos mientras no venía el alba. No se nos quiso jamás decir la causa de este fenómeno de que todos fuimos testigos. Consignaré otra observación acerca de sus extrañas costumbres. He dicho ya que estos indígenas andan completamente desnudos, sin más que una tira de palmera que les cubre sus órganos genitales. Todos los hombres, tanto jóvenes como viejos, llevan el prepucio cerrado con un pequeño cilindro de oro o de estaño, del grueso de una pluma de ganso, que lo atraviesa de alto abajo, dejando al medio una abertura para el paso de la orina, y guarnecido en los dos extremos de cabezas parecidas a las de nuestros clavos grandes, los cuales también, a veces, se ven erizados con puntas en forma de estrellas. Me aseguraron que no se quitaban jamás esta especie de adorno, aun durante el coito; que eran sus mujeres las que querían eso, siendo ellas las que preparaban de este modo desde la infancia a sus hijos: pero lo que hay de cierto es que, a pesar de tan extraño aparato, todas las mujeres nos preferían a sus maridos…

No faltan víveres en esta isla: además de los animales que he nombrado ya, existen perros y gatos que se comen. Crece también arroz, mijo, panizo y maíz, naranjas, limones, caña de azúcar, cocos, cidras, ajos, jengibre, miel y otros productos. Hacen vino de palma y hay también oro en abundancia.

Cuando alguno de nosotros bajaba a tierra, ya fuese de día o de noche, encontraba siempre indígenas que lo invitaban a comer y a beber. Comen sus guisados a medio cocer, en extremo salados, lo que les incita a beber mucho, y en efecto beben muy a menudo, sorbiendo por medio de tubos de caña el vino contenido en los vasos. Gastan ordinariamente en comer cinco o seis horas.

En esta isla hay varias aldeas, cada una de las cuales tiene algunos personajes respetables que hacen de jefes. He aquí los nombres de las aldeas y de sus respectivos jefes: Cingapola; sus jefes son Cilaton, Ciguibucan, Cimaninga, Cimaticat, Cicanbul; Mandani, que tiene por jefe a Ponvaan; Lalan, cuyo jefe es Seten; Lalutan, que tiene por jefe a Japau; Lubucin, cuyo jefe es Cilumai. Todas estas aldeas estaban bajo nuestra obediencia y nos pagaban una especie de tributo.

Cerca de la isla de Zubu hay otra llamada Matan, que posee un puerto del mismo nombre, donde anclaban nuestras naves. La principal aldea de esta isla se llama también Matan, cuyos jefes eran Zula y Cilapulapu. En esta isla era donde estaba situada la aldea de Bulaya, que quemamos

[87] The captain-general went ashore daily during those days to hear mass, and told the king many things regarding the faith. One day, the queen came with great pomp to hear mass. Three girls preceded her, each with one of her hats in their hands; she was dressed in black and white with a large silk scarf crossed with gold stripes thrown over her head and covering her shoulders; and she had on her hat on top of that. A great number of women accompanied her who were all naked and barefoot, except that they had a small covering of palm-tree cloth before their privies, and a small scarf upon the head, and all with hair flowing free. The queen, having made the due reverence to the altar, seated herself on a silk embroidered cushion. Before the commencement of the mass, the captain sprayed her and some of her women with musk rosewater, at which they very were much delighted. The captain, knowing that the queen was very much pleased with the child Jesus, gave it to her, telling her to keep it in place of her idols, for it was in memory of the son of God. Thanking him heartily she accepted it.

[88] Before mass one day, the captain-general had the king come clad in his silk robe, and the chief men of the city. The king’s brother and prince’s father was named Bendara; another of the king’s brothers, Cadaio; and others were named Simiut, Sibnaia, Sisacai, Maghalibe, and many other names that I leave aside to avoid going on too long. The captain made them all swear to be obedient to their king, and they kissed the captain’s hand; then the captain had the king declare that he would always be obedient and faithful to the king of Spain, and the king so swore. Thereupon, the captain drew his sword before the image of Our Lady, and told the king that when anyone so swore, he should prefer to die rather than to break such an oath since he swore by that image by the life of the emperor his sovereign and by his habit to be ever faithful. After the conclusion of that the captain gave the king a red velvet chair, telling him that wherever he went he should always have it carried before him by one of his nearest relatives; and he showed him how it ought to be carried. The king responded that he would do that willingly for love of him, and he told the captain that he was making a jewel to give to him, namely, two large earrings of gold to fasten in his ears, two armlets to put on his arms, above the elbows, and two other rings for the feet above the ankles, besides other precious gems to adorn the ears. Those are the most beautiful ornaments that the kings of those districts can wear; they always go barefoot, and wear a cloth garment that hangs from the waist to the knees.

[89] One day the captain-general asked the king and the other people why they did not burn their idols as they had promised when they became Christians, and why they sacrificed so much flesh to them. They replied that they were not doing it for themselves, but for a sick man who had not spoken now for four days, so that the idols might give him health. He was the prince’s brother, and the bravest and wisest man in the island. The captain told them to burn their idols and to believe in Christ, and that if the sick man were baptized, he would immediately recover; and if that did not happen, they could behead him [the captain]. Thereupon, the king replied that he would do it, for he truly believed in Christ. We made a procession from the square to the house of the sick man with as much pomp as possible, where we found him unable to speak or to move. We baptized him and his two wives, and ten maidens. Then the captain had him asked how he felt. He spoke immediately and said that by the grace of our Lord he felt very well. That was a most manifest miracle [that happened] in our times. When the captain heard him speak, he thanked God fervently; then he made the sick man drink some almond milk, which he had already had made for him. Afterward he sent him a mattress, a pair of sheets, a coverlet of yellow cloth, and a pillow; and each day until he recovered his health, the captain sent him almond milk, rosewater, oil of roses, and some sweet preserves. Within five days, the sick man began to walk. He had an idol that certain old women had concealed in his house burned in the presence of the king and all the people, and he had many shrines along the seashore destroyed, in which the consecrated meat was eaten. The people themselves cried out ‘Castile! Castile!’ and destroyed those shrines; they said that if God would lend them life, they would burn all the idols that they could find, even if they were in the king’s house. Those idols are made of wood, and are hollow, and lack the back parts; their arms are open and their feet turned up under them with the legs open; they have a large face with four huge tusks like those of the wild boar, and are painted all over.

[90] There are many villages in that island and their names, those of their inhabitants, and of their chiefs are as follows: Cinghapola, and its chiefs, Cilaton, Ciguibucan, Cimaningha, Cimatichat, and Cicanbul; another Mandani, and its chief, Apanoaan; another Lalan, and its chief, Theteu; another Lalutan, and its chief, Tapan; another Cilumai; and another, Lubucun. All those villages rendered obedience to us, and gave us food and tribute. Near that island of Cebu was an island called Mactan, which formed the port where we were anchored; the name of its village was Mactan, and its chiefs were Cebu and Cilapulapu. That city we burned was on that island and was called Bulaia.

[91] In order that your most illustrious Lordship may know the ceremonies that those people use in consecrating the swine, they first sound those large metal discs; then three large dishes are brought in; two with roses and with cakes of rice and millet, baked and wrapped in leaves, and roast fish; the other with cloth of Cambay and two palm flags. One Cambay cloth is spread on the ground; then two very old women come, each with a bamboo trumpet in her hand. When they have stepped upon the cloth they make obeisance to the sun; then they wrap the cloths about themselves. One of them puts a kerchief with two horns on her forehead, and takes another kerchief in her hands, and dancing and blowing upon her trumpet, she thereby calls out to the sun. The other takes one of the flags and dances and blows on her trumpet. They dance and call out thus for a little space, saying many things between themselves to the sun. She with the kerchief takes the other flag and lets the kerchief drop, and both, blowing on their trumpets for a long time, dance about the bound hog. She with the horns always speaks covertly to the sun, and the other answers her. A cup of wine is presented to the one with the horns, and she dancing and repeating certain words, while the other answers her, and making pretense four or five times of drinking the wine, sprinkles it upon the heart of the hog; then she immediately begins to dance again. A lance is given to the same woman; she, shaking it and repeating certain words, while both of them continue to dance, and making motions four or five times of thrusting the lance through the heart of the hog, with a sudden and quick stroke, thrusts it through from one side to the other. The wound is quickly stopped with grass. The one who has killed the hog, taking in her mouth a lighted torch, which has been lighted throughout that ceremony, extinguishes it. The other one, after dipping the end of her trumpet in the blood of the hog, goes around marking with her finger with blood first the foreheads of their husbands, and then the others; but they never came to us. Then they undress and go to eat the contents of those dishes, and they invite only women [to eat with them]. The hair is removed from the hog by means of fire; thus, no one but old women consecrate the flesh of the hog, and they do not eat it unless it is killed in this way.

[92] Those people go naked, wearing but one piece of palm-tree cloth about their private parts. The males, both young and old, have their penis pierced from one side to the other near the head, with a gold or tin bolt as large as a goose quill, and in both ends of the same bolt, some have what resembles a spur, with points upon the ends, and others [have] what resembles the head of a cart nail. I very often asked many, both old and young, to see their penis, because I could not believe it. In the middle of the bolt is a hole, through which they urinate. The bolt and the spurs always hold firm. They say that their women wish it so, and that if they did other- wise they would not have intercourse with them. When the men wish to have intercourse with their women, the women themselves take the penis, not in the regular way, and commence very gently to introduce it [into their vagina], with the spur on top first, and then the other part. When it is inside it takes its regular position; and thus the penis always stays inside until it gets soft, for otherwise they could not pull it out. Those people make use of that device because they are of a weak nature. They have as many wives as they wish, but one of them is the principal wife.

[93] Whenever any of our men went ashore, both by day and by night, they invited him to eat and to drink. Their viands are half cooked and very salty; they drink frequently and copiously from the jars through those small reeds, and one of their meals lasts for five or six hours. The women loved us very much more than their own men. All of the women from the age of six years and upward have their vaginas gradually opened because of the men’s penises.

[94] They practice the following ceremonies when one of their chiefs dies: first, all the principal women of the place go to the house of the deceased. The deceased is placed in the middle of the house in a coffin. Ropes are placed about the box in the manner of a palisade, to which many tree branches are attached. In the middle of each branch hangs a cotton cloth like a curtained canopy, and the most important women sit under those hangings, and are all covered with white cotton cloth; each one sits by a girl who fans her with a palm-leaf fan. The other women sit about the room sadly. Then there is one woman who cuts off the hair of the deceased very slowly with a knife. Another, who was the principal wife of the deceased, lies down upon him, and places her mouth, her hands, and her feet upon those of the deceased: when the former is cutting off the hair, the latter weeps, and when the former finishes the cutting, the latter sings. There are many porcelain jars containing fire about the room, and myrrh, storax, and bezoin, which make a strong scent through the house, are put on the fire. They keep the body in the house for five or six days during those ceremonies; I believe that the body is anointed with camphor. Then they bury the body within the coffin, which is shut by means of wooden nails in a kind of box and covered and enclosed by logs of wood.

[95] Every night about midnight in that city, a jet black bird as large as a crow was wont to come, and no sooner had it reached the houses than it began to screech, so that all the dogs began to howl; and that screeching and howling would last for four or five hours. Those people would never tell us the reason for it.

Dumadaong araw-araw ang kapitán-heneral noong panahong iyon upang makinig ng Misa, at nagbahagi sa hari nang mas maraming bagay tungkol sa pananampalataya. Isang araw, dumatíng upang makinig ng Misa ang reyna nang may malaking karangyaan. Tatlong dalaga ang nauna sa kaniya at may tatlong kupya sa kaniláng mga kamay. Nakadamit siyá ng itim at puti at may malaking sedang bandera, may kurus-kurus na gintong guhit sa kaniyang ulo, na nakatakip sa kaniyang mga balikat; at nakasuot siyá ng kupya. Kasáma niya ang maraming babae at hubo’t hubad at nakayapak siláng lahat, maliban sa maliit na tela ng punò ng niyog na tumatakip sa kaniláng maseselang bahagi, at isang maliit na bandera sa ulo, at nakalugay ang buong buhok. Pagkatapos magbigay ng nararapat na paggalang sa altar, umupo ang reyna sa unan na binurdahan ng seda. Bago magsimula ang Misa, winiwisikan siyá at ibá pang babae ng kapitán ng musk ng tubig-rosas, sapagkat labis siláng naliligayahan sa mga ganoong pabango. Dahil alam niyang sadyang natutuwa ang reyna sa batàng Hesus, ibinigay ito sa kaniya ng kapitán, at sinabing ito ang itago sa halip na ang kaniyang mga idolo, sapagkat alaala ito ng anak ng Panginoon. Tinanggap niya itong may malugod na pasasalamat.

Bago ang Misa isang araw, pinapunta ng kapitán-heneral ang hari na suot ang kaniyang sedang balabal, at ang mga pangunahing tao sa lungsod, [na siyáng] ang kapatid ng hari at tatay ng prinsipe, na may ngalang Bendara; ang isa sa mga kapatid ng hari, si Cadaio; at ilan pang tinatawag na Simiut, Sibuaia, Sisacai, Maghalibe, at marami pang ibáng hindi ko na pangangalanan upang hindi maging nakapapagod. Pinasumpa siláng lahat ng kapitán na maging masunurin sa kaniláng hari, at hinalikan nilá ang kamay ng hulí. Pagkatapos ay pinapahayag ng kapitán ang hari na lagi siyáng magiging masunurin at matapat sa hari ng España, at sumumpa naman ang hari. Sa sandaling iyon, binunot ng kapitan ang kaniyang espada sa harap ng imahen ng Birhen, at sinabi sa hari na kapag sumumpa ang isang tao, dapat niyang piliing mamatay kaysa baliin ang sumpa; kayâ nanumpa siyá sa imaheng iyon, sa búhay ng emperador ang kaniyang pinunò, at sa kaniyang abito na lagi siyáng magiging matapat. Pagkatapos nitó, binigyan ng kapitán ang hari ng isang silya ng pulang pelus, at sinabing kahit saan siyá magpunta, lagi dapat itong buhatin bago sa kaniya ng isa sa pinakamalapit na kaanak; at ipinakita ng kapitán kung paano dapat ito buhatin. Tumugon ang hari na kusa niya itong gagawin dahil sa kaniyang pagmamahal para sa kaniya, at sinabi sa kapitán na gumagawa siyá ng hiyas upang ibigay sa kaniya; ang mga ito ay dalawang malalaking hikaw na ginto, dalawang pulseras sa braso, sa taas ng siko, at dalawa pang ibáng singsing para sa paa sa taas ng bukong-bukong, at ibá pang mamahaling bato para palamutian ang mga tenga. Iyon ang pinakamagagandang palamuti na maaaring isuot ng mga hari ng mga distritong iyon. Lagi siláng nakayapak, at nakasuot ng telang damit na nakasabit mula sa baywang hanggang sa tuhod.

Isang araw, tinanong ng kapitán-heneral ang hari at ibá pang tao kung bakit hindi pa nilá sinusunog ang kaniláng mga idolo samantalang nangako siláng gagawin ito noong naging Kristiyano silá; at kung bakit silá nag-aalay ng kayraming karne sa kanilá. Sumagot siláng ginagawa nilá ito hindi para sa kanilá kundi para sa isang laláking maysakit na hindi na nakapagsasalita nitóng hulíng apat na araw, upang gawaran siyá ng magandang kalusugan ng mga idolo. Kapatid siyá ng prinsipe, at ang pinakamatapang at pinakamadunong na tao sa isla. Sinabihan silá ng kapitán na sunugin ang mga idolo nilá at na maniwala kay Kristo, at kapag nabinyagan ang laláking maysakit, mabilis siyáng gagalíng; at kung hindi iyon mangyari, maaari nilá siyáng [ang kapitán] pugutan sa mismong sandaling iyon. Kaagad sumagot ang hari na gagawin niya ito, sapagkat tunay siyáng naniniwala kay Kristo. Gumawa kami ng prusisyon mula sa liwasan hanggang sa bahay ng laláking maysakit nang may pinakamalaking rangyang posible. Doon, natagpuan namin siyá sa kalagayang hindi na makapagsalita o makagalaw. Bininyagan namin siyá at ang dalawa niyang asawa, at sampung dalaga. Pagkatapos, tinanong siyá ng kapitán kung kamusta ang pakiramdam niya. Kaagad siyáng nagsalita at sinabing sa biyaya ng Panginoon ay napakaganda ng pakiramdam niya. Iyon ang pinakahayag na himala[ng nangyari] sa aming panahong iyon. Nang narinig siyáng nagsalita ng kapitán, marubdob siyáng nagpasalamat sa Panginoon. Pagkatapos, pinainom niya ng kaunting gatas ng almendras ang laláking maysakit, na bago pa man ay napahanda na niya para sa kaniya. Pagkatapos, pinadalhan niya siyá ng kutson, pares ng kumot, kubrekama ng telang dilaw, at unan. Hanggang mabawi niya ang kalusugan, araw-araw siyáng pinadalhan ng kapitán ng gatas ng almendras, tubig-rosas, langis ng rosas, at matatamis na preserba. Bago matapos ang limang araw, nagsimulang maglakad ang laláking maysakit. Sa harap ng hari at lahat ng tao, pinasunog niya ang isang idolo na ikinubli ng ilang matatandang babae. Pinawasak niya ang maraming dambana sa baybáyin, kung saan kinain ang binasbasang karne. Ang mga tao mismo ang sumigaw ng “Castiglia! Castiglia!” at nagwasak sa mga dambanang iyon. Sinabi niláng kung pahihiramin silá ng Panginoon ng búhay, susunugin nilá lahat ng idolong makikita nilá, kahit pa nása loob ang mga ito ng bahay ng hari. Yari sa kahoy ang mga idolo, hungkag, at walang mga likurang bahagi. Bukás ang mga braso ng mga ito at sa ilalim ay nakaikot pataas ang mga paa na bukás ang mga binti. Mayroong malalakíng mukha ang mga ito na may apat na malalakíng pangil tulad ng sa baboy-damo; at pintado ang kabuoan.

Maraming nayon sa islang iyon. Narito ang kaniláng mga pangalan at ng mga pinunò nilá: Cinghapola, at ang mga pinunò nitó, Cilaton, Ciguibucan, Cimaningha, Cimatichat, at Cicanbul; ang isa, Mandaui, at ang pinunò nitó, Apanoaan; isa, Lalan, at ang pinunò nitó, Theteu; ang isa, Lalutan, at ang pinunò nit, Tapan; ang isa, Cilumai; at ang isa, Lubucun.25 Nagpamalas ng pagsunod sa amin ang lahat ng nayong ito, at nagbigay sa amin ng pagkain at buwis. Malápit sa isla ng Zubu, mayroong isla ng Matan, na siyáng bumubuo ng pantalan kung saan kami nakaangkla. Matan ang pangalan ng nayon nitó, at sina Zula at Cilapulapu ang mga pinunò nitó. Matatagpuan sa naturang isla ang nayong sinunog namin at tinatawag na Bulaia.

Upang mabatid ng inyong pinakabantog na Kamahalan ang mga seremonyang ginagamit ng mga táong iyon upang gawing banal ang baboy, pinatutunog muna nilá ang malalakíng gong. Pagkatapos, ipapasok ang tatlong malalakíng plato, dalawa ang may rosas at kakanin ng kanin at millet, hinurno at binalot sa mga dahon, at inihaw na isda; ang isa ay tela ng Cambaia at dalawang sagisag na gawa sa tela ng punò ng palma. Nakalatag sa sahig ang isang piraso ng tela ng Cambaia. Pagkatapos ay daratíng ang dalawang napakatandang babae, ang bawat isa ay may kawayang trumpeta sa kamay. Pagkaapak nilá sa tela, magbibigay-galang silá sa araw. Pagkatapos ay ibabalot nilá ang tela sa kaniláng katawan. Maglalagay ang isa sa kanilá ng panyo na may dalawang sungay sa kaniyang noo, at hahawakan ang isa pang panyo, at hábang sumasayaw at umiihip sa kaniyang trumpeta, sakâ niya tatawagin ang araw. Ang isa ay kukunin ang isa sa mga sagisag at sasayaw at iihip sa kaniyang trumpeta. Sasayaw silá at sa gayon ay hihingi ng kaunting puwang, nagsasambit ng mararaming bagay sa pagitan nilá at ng araw. Kukunin ng siyáng may panyo ang isa pang sagisag, at pababayaang mahulog ang panyo, at hábang umiihip ang pareho sa kaniláng mga trumpeta nang may katagalan, sumasayaw silá paikot sa nakataling baboy. Pakubling kakausapin ng siyáng may mga sungay ang araw, at sasagutin siyá ng isa. Ihahandog ang isang kopa ng alak sa siyáng may mga sungay, at sasayaw siyá at paulit-ulit na sasambitin ang ilang salita, hábang sinasagot siyá ng isa, at pagkatapos kunwang iinumin ang alak nang apat o limang beses ay iwiwisik ito sa puso ng baboy. Pagkatapos ay agad-agad siyáng sasayaw muli. Bibigyan ng isang sayaw ang nasabing babae. Pagkatapos niyang ipaspas ang sibat at inuulit- ulit sambitin ang ilang salita hábang patuloy siláng nagsasayaw at umaakmang tutuhugin ang sibat patagos sa puso ng baboy nang apat o limang beses, bigla at mabilis niya itong itutuhog patagos mula sa isang panig hanggang kabila. Agad na pipigilan ang sugat gámit ng damo. Kukunin ng siyáng pumaslang sa baboy ang isang nag-aalab na sulo, na siyáng nagliliyab sa loob ng buong seremonyang iyon, gámit ang kaniyang bibig bago papatayin ang apoy. Ang isa, pagkatapos isawsaw ang dulo ng kaniyang trumpeta sa dugo ng baboy, ay iikot upang markahan ng dugo, gámit ang kaniyang daliri, una ang mga noo ng kaniláng asawa bago ang ibá; ngunit hindi silá lumapit sa amin. Pagkatapos ay magtatanggal na silá ng mga gamit at kakainin ang nilalaman ng mga plato, at aanyayahan ang mga babae lámang [na kumain kasáma nilá]. Tatanggalan ng balahibo ang baboy gámit ang apoy. Sa gayon ay mga matatandang babae lámang ang nakapagpapabanal sa laman ng baboy, at hindi nilá ito kakainin kung hindi papatayin sa ganitong paraan.

Hubo’t hubad ang mga táong ito, at nakasuot lámang ng isang piraso ng tela ng punò ng niyog sa kaniláng maseselang bahagi. Pinatutusukan ng mga laláki, malaki man o maliit, ang kaniláng mga titi mula sa isang gilid patagos sa kabila malápit sa ulo gámit ang isang tornilyong ginto o tinggâ na sinlaki ng pluma ng gansa. Sa parehong dulo ng nasabing tornilyo, ang ibá ay mayroong kahawig ng spur, na may tusok-tusok sa mga dulo; ang ibá ay kamukha ng ulo ng pako ng kariton. Napakadalas kong pinakikiusapan ang marami, parehong matanda at batà, na ipakita ang kaniláng titi, sapagkat hindi ko ito makilála. May bútas sa gitna ng tornilyo kung saan silá maaaring makaihi. Hindi kailanman natatanggal ang tornilyo at mga spur. Ayon sa kanilá ay gusto ito ng kaniláng kababaihan, at kung hindi nilá ito gagawin ay hindi makikipagtalik ang mga ito sa kanilá. Kapag nais ng mga laláki na makipagtalik sa kaniláng mga babae, ang mga hulí mismo ang hahawak sa titi hindi sa regular na paraan at marahang sisimulang ipasok ito [sa kaniláng puki], na nása taas muna ang spur, bago ang isa pang bahagi. Babalik ito sa regular na posisyon kapag nása loob na ito; at sa gayon ay nása loob lagi ang titi hanggang sa lumambot ito, sapagkat kung hindi ay hindi nilá ito mabubunot. Kailangan gumamit ng mga táong iyon ng naturang kasangkapan dahil mahihina silá. Mayroon siláng kayraming asawa na hahangarin nilá, ngunit isa sa kanilá ang pangunahing asawa. Kapag dumadaong ang sinumang tauhan namin, araw man o gabí, inaanyayahan siyá ng lahat na kumain at uminom. Medyo hilaw at napakaalat ng kaniláng mga ulam. Lagi at marami siláng uminom mula sa mga garapon gámit ang maliliit na tambo, at tumatagal ng lima o anim na oras ang isa sa mga kainan nilá. Mas higit kaming naibigan ng kaniláng kababaihan kaysa naibigan nilá ang sarili niláng kalalakihan. Paunti-unting bumubuka ang mga puki ng lahat ng babae mula anim na taon pataas dahil sa mga titi ng mga laláki.

Ganito ang kaniláng mga seremonyas kapag namamatay ang isa sa mga pinunò nilá. Una, pumupunta sa bahay ng pumanaw ang lahat ng pangunahing kababaihan. Inilalagay ang namatay sa isang kahon sa gitna ng bahay. Pinaliligaran ang kahon ng mga tali tulad ng isang palisada, na kinakabitan ng maraming sanga ng punò. Nakasabit ang isang telang bulak sa gitna ng isang sanga na parang kortinang tabing. Umuupo sa ilalim nitóng mga nakasabit ang pinakapangunahing mga babae, at lahat ay nakabalot sa puting telang bulak, bawat isa sa tabi ng isang dalagang pinapaypayan siyá ng pamaypay na gawa sa dahon ng niyog. Nakaupong malungkot ang ibáng babae sa silid. Pagkatapos ay mayroong isang babae na napakabagal na gugupitin ang buhok ng namatay gámit ang kutsilyo. Ang isa pa, na siyáng pangunahing asawa ng namatay, ang papatong sa hulí, at ilalagay ang kaniyang bibig, kamay, at paa sa parehong bahagi ng namatay. Hábang gumugupit ng buhok ang nauna, tumatangis ang hulí; kapag natapos nang gumupit ang nauna, aawit ang hulí. Nakapalibot sa silid ang maraming porselanang banga na naglalaman ng apoy, at sinusunog ang myrrh, storax, at benzoin, na siyáng lumilikha ng matapang na amoy sa buong bahay. Ilalagi nilá ang katawan sa bahay nang lima o anim na araw sa loob ng mga naturang seremonya. Sa tingin ko ay binabasbasan ang katawan ng alkampor. Pagkatapos ay inililibing nilá ang katawan at ang nasabing kahon na isinasara sa isang troso sa pamamagitan ng mga pakòng kahoy at tinatakpan at pinalilibutan ng mga kahoy na troso. Bandang hatinggabi ng bawat gabí sa lungsod na iyon, madalas na dumaratíng ang isang sadyang maitim na ibong sinlaki ng uwak, at kararatíng pa lámang nitó sa mga bahay nang magsisimula itong sumigaw nang matinis, na magpapaalulong sa lahat ng mga aso, ngunit ayaw sabihin sa amin ng mga táong iyon ang dahilan para dito.

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin